Vì sao con nhà bên đã đi mà con mình chưa?
Nhìn bảng trên, bố mẹ sẽ thấy một em bé tự đi lúc 9 tháng và một em bé đi lúc 16 tháng đều nằm trong khoảng bình thường. Tuổi trung bình chỉ là điểm giữa, không phải hạn chót. Mỗi con có nhịp riêng: có bé dồn sức tập đi, có bé mải mê bi bô, nhặt nhạnh đồ vật trước.
Thứ tự cũng không cố định hẳn. Phần lớn trẻ ngồi trước, rồi đứng có đỡ, bò, đi có dắt, tự đứng và tự đi, nhưng có bé đổi chỗ một vài bước.
Con mấy tháng biết lẫy?
Theo danh sách mốc của CDC (Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Hoa Kỳ, bản 2022), đa số trẻ 6 tháng đã lật được từ sấp sang ngửa. Nhiều bé lẫy sớm hơn, lúc 4, 5 tháng. Các mốc trong danh sách của CDC được đặt ở độ tuổi mà ít nhất 75% trẻ đã làm được, nên đây là mốc khá "rộng tay".
Con không bò mà đi luôn có sao không?
Thường là không sao. Trong nghiên cứu của WHO, khoảng 4,3% em bé không bò bằng tay và gối, mà di chuyển theo kiểu khác như lết mông hay trườn bằng bụng. Bò cũng không nằm trong danh sách mốc của CDC. Nếu con vẫn ngồi, đứng, đi theo đúng nhịp thì bố mẹ cứ yên tâm.
Danh sách mốc vận động theo từng tháng
Đây là các mốc vận động trong danh sách của CDC, mỗi mốc là việc mà ít nhất 3 trên 4 em bé làm được ở tuổi đó:
- 2 tháng: ngẩng đầu khi nằm sấp; cử động cả hai tay, hai chân; thỉnh thoảng mở bàn tay.
- 4 tháng: giữ đầu vững khi được bế mà không cần đỡ; cầm đồ chơi khi được đặt vào tay; vung tay đập vào đồ chơi; đưa tay lên miệng; chống khuỷu tay, cẳng tay khi nằm sấp.
- 6 tháng: lật từ sấp sang ngửa; chống thẳng tay khi nằm sấp; chống tay đỡ người khi ngồi.
- 9 tháng: tự ngồi dậy; chuyển đồ từ tay này sang tay kia; dùng ngón tay cào thức ăn về phía mình; ngồi không cần đỡ.
- 12 tháng: vịn để đứng lên; vịn đồ đạc để đi; uống bằng cốc không nắp khi có người cầm giúp; nhặt đồ nhỏ bằng ngón cái và ngón trỏ.
- 15 tháng: tự đi được vài bước; dùng ngón tay bốc một ít thức ăn.
- 18 tháng: đi mà không cần bám vào ai hay vào đâu; vẽ nguệch ngoạc; uống bằng cốc không nắp, đôi khi làm đổ; tự bốc ăn; thử dùng thìa; tự trèo lên, trèo xuống ghế.
Làm sao giúp con vận động mỗi ngày?
Không cần đồ chơi đắt tiền. Theo khuyến nghị của WHO cho trẻ dưới 1 tuổi:
- Cho con nằm sấp chơi ít nhất 30 phút mỗi ngày, chia thành nhiều lần ngắn lúc con thức. Ban đầu con có thể nhăn nhó, chỉ vài phút là đủ, rồi tăng dần.
- Cho con chơi trên sàn nhiều lần trong ngày, càng nhiều càng tốt. Một tấm thảm sạch, vài món đồ đặt hơi xa tầm tay là con có động lực trườn tới.
- Không để con ngồi yên trong xe đẩy, ghế ăn hay địu quá 1 tiếng liền.
- Chưa cho con xem màn hình.
Với con từ 1 đến 2 tuổi, WHO khuyên con vận động ít nhất 3 tiếng mỗi ngày, vẫn không ngồi yên quá 1 tiếng liền, và trẻ 1 tuổi chưa nên xem màn hình.
Có nên mua xe tập đi không?
Nhiều nhà vẫn dùng, nhưng Viện Hàn lâm Nhi khoa Hoa Kỳ (AAP) đã kêu gọi cấm sản xuất và bán xe tập đi có bánh xe, vì trẻ ngồi xe có thể lao đi gần 1 mét mỗi giây, dễ ngã cầu thang hay với tới đồ nguy hiểm. Canada đã cấm hẳn việc bán, nhập khẩu xe tập đi. Thay vào đó, AAP gợi ý bàn chơi đứng cố định, quây cũi chơi, hoặc đơn giản là để con vịn ghế sofa tập đi.
Khi nào nên đưa con đi khám?
CDC có một lời khuyên rất ngắn: bố mẹ hiểu con nhất, đừng chờ. Bố mẹ nên nói chuyện với bác sĩ nhi khi:
- Con chưa làm được một hoặc nhiều mốc trong danh sách theo tuổi của con.
- Con mất đi một kỹ năng đã từng làm được, ví dụ đã ngồi vững mà nay không ngồi được nữa.
- Đã quá cuối khoảng tuổi trong bảng của WHO mà con vẫn chưa làm được, ví dụ hơn 9 tháng chưa ngồi vững, gần 18 tháng chưa tự đi.
- Hoặc đơn giản là bố mẹ thấy lo. Hỏi bác sĩ về việc khám sàng lọc phát triển cho con.
Đi khám sớm không có nghĩa là con có vấn đề. Phần lớn lần khám sẽ giúp bố mẹ yên tâm hơn, và nếu con cần hỗ trợ thì can thiệp sớm luôn hiệu quả hơn.
Ghi lại những bước đầu tiên
Lần đầu con lẫy, lần đầu con tự đứng, bước chân chập chững đầu tiên: đó là những khoảnh khắc trôi qua rất nhanh. Trên Bước chân con, bố mẹ thêm khoảnh khắc "Lần đầu con tự đứng" kèm ảnh, mỗi khoảnh khắc thành một dấu chân trên con đường của con, và ông bà ở xa mở link mời là cùng xem được.
Đọc thêm
- Tính ngày đầy tháng, thôi nôi theo âm lịch
- Mâm cúng đầy tháng, thôi nôi gồm những gì?
- Ăn dặm theo tháng: mấy bữa, bao nhiêu
- Con mọc răng: chiếc nào trước, khi nào?
Nguồn tham khảo
Các con số và danh sách mốc trong bài lấy từ những tài liệu dưới đây:
- Tổ chức Y tế Thế giới, Nhóm Nghiên cứu Chuẩn Tăng trưởng Đa trung tâm (2006). Motor development milestones, bài báo gốc WHO Motor Development Study: Windows of achievement for six gross motor development milestones (Acta Paediatrica, 2006). Khoảng tuổi, tuổi trung bình của 6 mốc và tỷ lệ trẻ không bò.
- CDC (2022). CDC's Developmental Milestones và Key Points. Danh sách mốc vận động 2 đến 18 tháng (dịch giữ nguyên ý) và lời khuyên khi nào nên hỏi bác sĩ. Nguồn: CDC. Việc dịch và đăng lại không có nghĩa là CDC, HHS hay Chính phủ Hoa Kỳ xác nhận trang này; tài liệu gốc miễn phí trên trang của CDC.
- Tổ chức Y tế Thế giới (2019). To grow up healthy, children need to sit less and play more. Nằm sấp chơi, vận động, thời gian ngồi yên và màn hình cho trẻ dưới 5 tuổi.
- Viện Hàn lâm Nhi khoa Hoa Kỳ. Baby Walkers: A Dangerous Choice. Rủi ro của xe tập đi và lựa chọn thay thế.
- Bộ Y tế Canada. Is Your Child Safe? Quy định cấm cung cấp xe tập đi tại Canada.
Bài viết để tham khảo, không dùng để chẩn đoán. Các danh sách mốc không phải là công cụ sàng lọc hay chẩn đoán, và không thay thế việc thăm khám của bác sĩ. Con sinh non hoặc có bệnh lý cần được bác sĩ theo dõi riêng. Cập nhật ngày 20/10/2026.